Inhoud van dit artikel
In het kort
- Tijdelijk cameratoezicht in de openbare ruimte is een bevoegdheid van de burgemeester, op basis van artikel 151c van de Gemeentewet.
- De gemeenteraad moet die bevoegdheid eerst toekennen in een verordening, meestal de APV.
- Het doel is uitsluitend handhaving van de openbare orde. Gemeentelijk cameratoezicht is geen opsporingsmiddel.
- Sinds 1 juli 2016 wijst de burgemeester een gebied aan in plaats van een vaste camerapositie. Mobiele camera's mogen binnen dat gebied verplaatsen.
- De politie heeft de operationele regie over het uitkijken. Beelden worden maximaal vier weken bewaard, tenzij ze nodig zijn voor opsporing.
Wat is tijdelijk cameratoezicht?
Tijdelijk cameratoezicht is cameratoezicht op een openbare plaats dat de burgemeester voor een beperkte periode inzet om de openbare orde te handhaven. Denk aan een mobiele cameramast op een overlastplein, rond de jaarwisseling of na een explosie bij een woning. De camera’s worden geplaatst, zo nodig verplaatst en weer weggehaald zodra de noodzaak voorbij is.
Volgens het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV) heeft dit toezicht een signalerende functie. Wie uitkijkt, ziet een situatie ontstaan en kan politie of handhaving gericht inzetten. Gemeentelijk cameratoezicht is uitdrukkelijk niet bedoeld voor het opsporen van strafbare feiten.
Wie doet wat bij artikel 151c?
Gemeenteraad
Geeft de burgemeester per verordening (meestal de APV) de bevoegdheid. Kan voorschriften toevoegen, zoals een maximum aantal camera’s of een meldplicht bij verplaatsing.
Burgemeester
Besluit over de inzet, wijst het gebied aan en bepaalt de duur. Volgens de principes van VNG en politie neemt de burgemeester dit besluit zelf, zonder mandaat.
Lokale driehoek
De burgemeester stelt na overleg met de officier van justitie vast in welke periode camera’s draaien en beelden live worden bekeken.
Politie
Heeft de operationele regie over het uitkijken. De korpschef is verwerkingsverantwoordelijke voor de beelden.
Leverancier
Levert, plaatst en onderhoudt camera’s, masten en verbindingen. Het besluit en de juridische onderbouwing blijven bij de gemeente.
Flexibel cameratoezicht sinds 2016
Met de wet flexibel cameratoezicht (Stb. 2016, 130), in werking sinds 1 juli 2016, verviel de eis dat cameratoezicht vast moest zijn. De burgemeester wijst sindsdien een gebied aan. Binnen dat gebied mogen camera’s worden verplaatst zonder voor elke positie een nieuw besluit te nemen. De burgemeester moet de aanwijzing intrekken zodra cameratoezicht niet meer nodig is voor de openbare orde.
Voor inzet van zeer korte duur, zoals bij een risicowedstrijd, noemt het CCV artikel 3 van de Politiewet als grondslag. Voor langere inzet geldt artikel 151c.
Wanneer is tijdelijk cameratoezicht gerechtvaardigd?
De burgemeester moet de noodzaak aantonen. Cameratoezicht is een inbreuk op de privacy, dus de afweging draait om drie toetsen:
- Noodzaak: er is een concreet openbare-ordeprobleem op die plek.
- Proportionaliteit: de privacy-inbreuk staat in verhouding tot dat probleem.
- Subsidiariteit: lichtere maatregelen werkten onvoldoende of zijn niet toereikend.
De inbreuk moet zo klein mogelijk blijven, met de keuze van plaats, tijdstip en techniek. Zo legde Veendam bij mobiel cameratoezicht in 2025 vast dat ramen en voordeuren met privacy masking onherkenbaar worden gemaakt.
Voorbeelden uit 2025 en 2026
- Amsterdam, oktober 2025: na een explosie bij een woning liet burgemeester Halsema met spoed cameratoezicht inzetten op en rond het Prinseneiland, voor minimaal een maand.
- Veendam, november 2025 tot januari 2026: mobiel cameratoezicht in twee straten, na explosies op zes nachten sinds 21 september 2025. Met wekelijkse interne evaluatie.
- Roermond, januari tot maart 2026: na een explosie bij een woning op 28 januari 2026 werd dezelfde dag een camera geplaatst. Het besluit werd eerst mondeling bekendgemaakt en een dag later ondertekend; het liep tot 25 maart 2026.
Privacy: kenbaarheid, bewaartermijn en DPIA
- Kenbaarheid: burgers moeten kunnen weten dat er cameratoezicht is. Gemeenten doen dat met borden aan de randen van het gebied en publicatie van het aanwijzingsbesluit. De camera’s zelf hoeven niet zichtbaar te zijn.
- Bewaartermijn: de beelden zijn politiegegevens onder de Wet politiegegevens. Ze worden maximaal vier weken bewaard, tenzij er een concreet vermoeden is dat ze nodig zijn voor opsporing.
- DPIA: voor de inzet hoort een gegevensbeschermingseffectbeoordeling (DPIA).
- Wat niet mag volgens de VNG/politie-principes: biometrische surveillance, automatische kentekenherkenning (ANPR) door gemeenten onder 151c, en camera’s die vooral eigendommen of bedrijventerreinen beveiligen.
Wat doet een leverancier als Alco wel en niet?
Alco Camerabeveiliging levert de techniek voor tijdelijk cameratoezicht voor gemeenten: cameramasten, camera’s, mobiele commando units en een eigen internetverbinding op locatie. We denken technisch mee over het cameraplan, bewaartermijnen, toegangsbeheer en logging.
Het besluit, de juridische onderbouwing en de regie over het uitkijken liggen bij de burgemeester en de politie. Die scheiding houden we bewust aan. Welk materieel bij welke situatie past, leest u in Mobiel cameratoezicht voor gemeenten: welk materieel past bij welke inzet?
Checklist voor gemeenten
- Staat er een bepaling over cameratoezicht in de APV?
- Is het openbare-ordeprobleem beschreven en zijn lichtere maatregelen geprobeerd?
- Is de inzet besproken in de lokale driehoek?
- Is er een DPIA?
- Is er een aanwijzingsbesluit met kaart van het gebied en looptijd, en is het gepubliceerd?
- Hangen er borden aan de randen van het gebied?
- Zijn uitkijken, toegang tot beelden en de bewaartermijn met de politie afgesproken?
- Wanneer wordt geëvalueerd, en wie trekt het besluit in als het niet meer nodig is?
Dit artikel is algemene informatie en geen juridisch advies. Raadpleeg altijd de APV en het camerabeleid van uw eigen gemeente.
Bronnen
- Wettelijk kader publiek cameratoezicht – CCV
- Principes cameratoezicht art. 151c Gemeentewet – VNG en politie
- Wet flexibel cameratoezicht, Stb. 2016, 130 – NJB
- Privacy bij gemeentelijk cameratoezicht – Omgevingsweb
- Spoed cameratoezicht Prinseneiland – AT5
- Aanwijzingsbesluit mobiel cameratoezicht Veendam
- Aanwijzingsbesluit cameratoezicht Roermond
